Dok se globalna finansijska tržišta transformišu brže nego ikada u historiji, Bosna i Hercegovina se suočava sa sistemskim problemom koji direktno koči njen ekonomski razvoj: hroničnim deficitom finansijske pismenosti.
Rezultati opsežnog baznog istraživanja, koje su u Sarajevu predstavili Ekonomski institut Sarajevo i Agencija za bankarstvo Federacije BiH, potvrdili su ono na što stručnjaci godinama upozoravaju – nivo finansijske pismenosti odraslog stanovništva i srednjoškolaca u BiH znatno je niži od prosjeka zemalja u okruženju. Stručni skup pod nazivom “Finansijska pismenost u Federaciji BiH: nalazi baznih istraživanja i pravci djelovanja” ogolio je surovu realnost domaćeg tržišta.
Građani BiH ne samo da kaskaju za regionalnim trendovima, već zbog nedostatka bazičnog ekonomskog znanja svakodnevno donose neefikasne finansijske odluke.
Poražavajuća struktura kapitala i pasivna štednja
Najalarmantniji podatak koji ilustruje razmjere ovog problema iznio je direktor Ekonomskog instituta Sarajevo, Muamer Halilbašić, piše Fena. Prema zvaničnim nalazima, čak 70 posto ukupnih depozita građana u BiH nalazi se na tekućim računima. Iz makroekonomske perspektive, ovaj podatak je poražavajući. Držanje ogromne većine kapitala na tekućim računima – umjesto u strukturiranim oblicima štednje, investicionim fondovima ili drugim finansijskim instrumentima – znači svjesno izlaganje novca inflatornim pritiscima koji mu progresivno umanjuju realnu kupovnu moć.
Halilbašić naglašava da je promjena strukture štednje imperativ, ali da ona zahtijeva duboke institucionalne promjene. BiH se nalazi u začaranom krugu gdje građani nemaju razvijenu svijest o investiranju, dok istovremeno domaće finansijsko tržište pati od hroničnog nedostatka diverzifikovane ponude. Da bi se kapital pokrenuo, neophodno je razviti nove finansijske instrumente i primorati ključne aktere na tržištu da informacije o rizicima i prinosima plasiraju na transparentan način.
Nova era finansija i evolucija prava korisnika
Finansijska pismenost već odavno nije samo pitanje ličnog afiniteta, već bazična vještina neophodna za funkcionisanje u savremenom ekonomskom poretku. Na to je eksplicitno upozorio Jasmin Mahmuzić, direktor Agencije za bankarstvo Federacije BiH, ističući da brza digitalizacija i evolucija bankarskog sektora sa sobom nose i nove rizike.
Mahmuzić navodi da se finansijski i bankarski sektor danas mijenja više nego ikada prije, te da je u takvom okruženju imperativ da se svi građani kontinuirano edukuju. Prema njegovim riječima, moramo precizno poznavati svoja prava, ali i preuzete obaveze, kao i prava i obaveze druge strane s kojom stupamo u ugovorni odnos.
Podijeljena odgovornost
Kritičku samorefleksiju na skupu ponudio je Edis Ražanica, direktor Udruženja banaka BiH. On je otvoreno priznao da dio odgovornosti za trenutno nezadovoljavajuće stanje snosi sam finansijski sektor, ali i nadležne državne institucije koje su propustile da pravovremeno reaguju na tržišne promjene. Kao jedino sistemsko i dugoročno rješenje nameće se reforma formalnog obrazovnog sistema i uvođenje finansijske pismenosti već od nivoa osnovne škole.
S obzirom na to da su tradicionalni kanali edukacije spori i često neprilagođeni savremenim generacijama, Halilbašić predlaže implementaciju diversifikovanih online programa i aktivno korištenje digitalnih platformi i društvenih mreža kako bi se targetirale specifične i ranjive demografske grupe.
Odgovor kroz institucionalni akcioni plan
Predstavljeno istraživanje predstavlja prvu fazu Projekta unapređenja finansijske pismenosti u Federaciji Bosne i Hercegovine. Ovaj projekat ne nudi samo teorijsku dijagnozu, već ima zadatak da kroz izradu i usvajanje Akcionog plana za ono što slijedi kreira konkretan institucionalni okvir za rješavanje problema.
Daljnji koraci u provođenju ove strategije uključuju formulisanje operativnih preporuka za zakonodavnu i izvršnu vlast, kao i intenzivan razvoj savremenih edukativnih materijala i kurikuluma prilagođenih svim starosnim grupama. Statistika je jasna, a zaostajanje za regionom zahtijeva hitnu reakciju. Hoće li Bosna i Hercegovina uspjeti transformisati svoj neproduktivni kapital u generator ekonomskog rasta, zavisi isključivo od spremnosti institucija da ove planove bez odlaganja sprovedu u djelo.
Tuzlanska Republika
